»Żydów łamiących prawo należy karać śmiercią!« „Przestępczość” Żydów w Warszawie, 1939-1942, Barbary Engelking oraz Jana Grabowskiego. Książka dla zainteresowanych, warta wydanych pieniędzy i „utraconego” czasu poświęconego lekturze. Bazuje na fragmentach wspomnień oraz dokumentów i gettowej prasy, niekiedy też na zachowanych anonimach-donosach tego okresu. Zwłaszcza wycinki ze wspomnianych gazet, wyrażane osobliwym stylem anegdoty, „ubarwiają” – niekiedy także dowcipem (znanym żydowskim humorem?) – opisywaną patologię zachowań. Przykładem takim fragment: „Na […] mało reprezentacyjnej arterii doszło do różnicy poglądów na sprawy finansowe między Herszkiem Szwajdlerem a Binemem Groszolnikiem. Liczne grono słuchaczy otoczyło szerokim kołem powaśnionych kamratów, przysłuchując się z uwagą i zadowoleniem znawców słownego preludium, w którym nie brak było gróźb w rodzaju: ja cię zrobię na hot’s rachmunes, jidysze Kinder, lub ty zaraz będziesz ociemniała kaleka prosi o wsparcie. Po dostatecznym wyżyciu się w regionalnym wokabularzu panowie Szwajdler i Groszolnik rzucili się na siebie z namiętną wściekłością […] dopingowani ustawicznie przez widownię. Po upływie kwadransa – w którejś tam rundzie – wkroczenie policji położyło kres ciekawemu starciu, które, niestety, pozostało nierozstrzygnięte” („Gazeta Żydowska”, 15 IX 1941, nr 85).
Niemniej, epizody te jawią się jako dramat. Charakterystyczną cechą książki Engelking i Grabowskiego jest bowiem to, że każdy z wyróżnionych aspektów tyczących łamania norm prawnych i moralnych, podkreślony został przez autorów (niemal do znudzenia) specyfiką wytwarzających je okoliczności. I tak na przykład zjawisku łapówek i korupcji „winne są […] warunki”. Jeśli chodzi o prostytucję „wydaje się oczywiste, że w warunkach nędzy, głodu, w sytuacji bez wyjścia ciało może stać się środkiem płatniczym”. Z kolei „bójki i awantury” „zapewne odzwierciedlały […] napięcie, w którym żyli mieszkańcy dzielnicy zamkniętej”, i tak dalej, i tym podobnie. Przy zachowaniu tej metody, można raczej wnikliwiej zrozumieć „donosicielstwo i kolaborację” albo funkcjonowanie Policji Żydowskiej (na tle niemieckiej polityki okupacyjnej), aniżeli ma to miejsce w niektórych głośnych i oczywiście „ważnych” pracach „popularyzatorskich”, które pomijają kontekst, chociażby dlatego, iż „taki jest przywilej eseju”.
Barbara Engelking, Jan Grabowski, »Żydów łamiących prawo należy karać śmiercią!« „Przestępczość” Żydów w Warszawie, 1939-1942, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2010.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz